Questioni di plu profunda sorto pri naturala filozofio duris trublar Sokrates, dum ke il laboris en la bruiso dil ateliero di sua patro. Il karezis la glata Pariana marmoro dil Tri Gracii, nun preske kompleta. Kande questionata pri la skopo di lua vivo, Anaxagoras regardis adciele, respondanta ke il naskis "por studiar suno e luno e cielo."
Ta pasiono por savo infektabis lua studenti e gradope difuzesis al yunaro di Athina. Anaxagoras nomizesis e filozofo, o "amanto di sajeso," e "sajulo." Il havis experteso en multa diversa feldi. Ta sajeso quan il posedis, tamen, esis poke utila dum lua proceso. Ruptita viro, il blotisabis pro shamo koram la jurio, submisante su a lia judiko. Pro quo savar ka la suno esas brilanta roko se on havis nula sajeso qua povis helpar onu stacar ferme en korto, afrontanta neyusteso tam brave kam soldato afrontas l'enemiko en batalio vice flugar aden exileso e vivar timanta pri onua vivo?
Kande il afrontis morto, Anaxagoras palpebragis, ma Sokrates ne. Anaxagoras konvinkabis sua dicipuli ke la skopo dil vivo esas kontempliva filozofio e la studio di naturo, quo povas liberigar ni de superstico. Sokrates, tamen, divenis konvinkita ke ol esas, fakte, la studio dil homaro. La Ioniana filozofo supozis ke ni sajeskas per kontemplar la cielo e lernar multo pri naturo, ma ka lu esis nejusta? Quale ni povas esar certa se ni ne unesme respondizas la questiono: Quo esas sajeso? Por to ni bezonus examenar ne la cielo ma nia propra vivi. Filozofio, decidis Sokrates, povas promisar al homaro nulo extera.
Nam kontre ke petro esas la materio per qua la masonisto laboras, la vivo di singla individuo esas la sola justa materio por ti qui volas praktikar l'arto di vivar. Sokrates turnis a sua amiki en desespero. "Me depozas mea utensili," il dicis bude. "Quale me povas durar?" Kelka de li shokesis ed avertis ilu ke se ilu ne rilaboreskos, ilu riskis provokar la notore violentoza iraco di sua patro. Chaerephon e Krito komprenis, tamen, pro ke li trublesis da precize la sama questioni. Chaerephon mem kelke suciis pri sua amiko. Quon la familio di Sokrates dicus pri ke il abandonis la profesiono di sua patro? Quale il suportus su? Lore ulo eventis qua chanjos la vivo di Sokrates por sempre. Krito ridetis e gestis vers la Tri Gracii.
"Sokrates, mea amiko, supozez ke la dei donus a vu a favoro hodie," il questionis. "Ka vu devas aceptar ol gracioze o kun negratitudo?" "Kun gratitudo, nature," respondis Sokrates. "Me volus savar quon vu intencis ma, per la hundo, me devas probar esar gracioza omnakaze!" "Quale omnu savas," dicis Krito, "Me esis sat fortunoza por heredar granda havajo, en la formo di landi legacit a me da mea patro, per qua me profitas admirinde, me kredas ke vu konkordos." Sokrates, konfundita, kapo-afirmis. "Nia mikra cirklo de amiki amas nulo plu kam diskutar filozofio," il duris, "ma, vere, sen vua habileso ye questionado, nia konversi esus poke valoroza."
"Quon vu intencas?" questionis Sokrates. "Vu havas unika talento, mea amiko, por pozar la maxim importanta questioni, questioni freque ignorata da omnu altra. Quankam me ofte departas de vua prezenteso sentanta konfundita, e ni nultempe semblas arivar ye la respondi quin ni serchas, tamen, dum tempo me kredeskis ke ca voyajo, stimulita da vua habila questionado, esas plu valoroza por me kam irga diskurso quan me ultempe asistis, od irga libro quan me lektis."
"Esas tre jeneroza ke vu dicas to . . ." Sokrates amuzesis ke unfoye lua questionanta naturo plezis vice iracigis ulo. "Vu ne plus bezonos vua utensili," dicis Krito, "nam vu nultempe retrovenos al ateliero di vua patro." Sokrates surprizesis e probis parolar itere, ma Krito tacigis lu. "Me volas donar a vu sat multa lando por ke vu povos konstruktar mikra hemo, e sat multo ultree por lugar, ganante pekunio tale per vua domeno dum helpar altri profitar per sua laboro." Sokrates probis refuzar ma Krito duris, "Se vu volas exempligar gratitudo, quale vu dicis, vu aceptos mea donajo gracioze, e ripagos ye la sequanta maniero."
"Me ripagos vu irgaquale me povas, mea amiko," dicis Sokrates, "ma sen la laboro di mea manui, quale me povas esperar agar to?" "Per la laboro di vua mento," dicis Krito ride, "e me expektas ke vu exercos ol maxim multe per asistar diskursi da sajuli, kande posibla, e pasar vua nova libera tempo diskutante lia idei kun ni, vua amiki, nam semblas a me ke to helpas ni omna maxim multe." Chaerephon povis kontenar su ne plu longe e sizis Krito e Sokrates, ridachante kun delekto. Sokrates saveskis ke la filozofio kun qua il kreskis ne esas ta, quan il bezonis. On dicas a ni ke "Krito forigis lu de lua ateliero ed edukis lu, frapita da lua beleso di anmo."
Il esis libera pasar sua dii diskutante etikal filozofio kun amiki e nekonocati same, inter la butiki e kolonari dil Agora. Anaxagoras e l'altra natural filozofi supozabis ke filozofio, l'amo di sajeso, signifikis aquirar tam multa savo kam posibla. Por Sokrates, tamen, ula formi de savo esas nemezureble plu importanta kam altri.
Filozofio postulis examenar la naturo di sajeso ed idei quala boneso, vertuo, e yusteso. Vice laborar per petro, fasonante portreti dil dei, Sokrates do komencis skisar sua propra karaktero. Il skultis su, forcizelagante la eskombro di falsa kredi, esperante revelar la vera naturo di sua propra anmo. Ye ca dio, do, Sokrates forigesis del ateliero di sua patro da Krito, lua amiko, e lua tota vivo de lore konsakresis a deskovrar nova formo de filozofio.
(Tradukita da James Chandler.)
James Chandler 28-Nov-24