LINGUA INTERNATIONAL E SCIENTIA

Considerationes super le Introduction de un Lingua International a in Scientia

CAPITULO I

LE NECESSITATE DE UN LINGUA SCIENTIFIC COMMUN

OMNES qui se occupa con leger o scriber literatura scientific ha certo sentite multo sovente le carentia de un lingua scientific commun, e regrettava le grande perdita de tempore e le pena causate per le multiplicitate de linguas empleate in literatura scientific.

Le tracto remarcabile e regrettabile de iste stato de affaires es que nos un vice possedeva, e ha nunc perdite, un tal lingua commun, a saper, latino. Mesmo in le prime tertio de le previe seculo Gauss scribeva un portion de su papiros mathematic e physic in latino, e usque le medio del previe seculo le dissertationes del candidatos scientific al universitates german esseva traducite a in latino per su collegas philologic, nam le candidatos non plus esseva satis versate in ille lingua. Le cadita de latino como le lingua de eruditos e scientistas non poteva, totevia, esser prevenite, nec il existe ulle possibilitate que illo in le futuro reganiara su position perdite. Omne sape le rationes pro isto. Le ascencion e disveloppamento de scientia, pro le expression del ideas de que le lingua de Cicero non plus sufficeva, le cadita de scholasticismo, con su latino ecclesiastic, le diffusion de sapentia inter personas qui non possedeva un education de universitate, le fundation de scholas technic, e, finalmente, le crescente sentimento national e jelosia de nationes qui essayava promover le diffusion de su linguas national per usar illos in le obras per su scientistas - omne isto ha contribute a displaciar latino per le linguas national moderne. Le resultato es que, in vice de un lingua commun pro eruditos e scientistas, nos nunc possede tres.

On require o suppone que omne scholar o scientista debe saper al minus germano, francese, e anglese. Pro le majoritate de eruditos e scientistas german isto forsan es ver, mais in le caso de le franceses illo es minus ver, e in le caso del angleses minime ver. Le saper de iste tres linguas, totevia, non plus suffice, a causa de le sequente rationes.

Primo, on debe prender in consideration plure altere linguas, nam multe italianos scribe solmente italiano, multe nederlandeses solmente nederlandese, durante que multe russos, polacos, checos, hungaros, scandinavos, e hispanos emplea solmente lor linguas national. Talmente multe cosas escappa sapentia e recognition general, o es accessibile solmente in un forma tardive o mutilate.

Secundo, le difficultate de un rapide intercomprension es grande, mesmo pro illes qui saper iste tres linguas principal. Si on possede un pauc talento natural, on pote per industrio, e multe perdita de tempore, facilemente leger o comprender un papiro o un littera in un lingua estranie, mais le carga de scriber (responder) es incomparabilemente plus difficile. On non pote supponer, totevia, que quando un erudito o scientista german responde in germano a un littera scribite in francese o anglese, que ille essera sempre comprendite.

Le affair es multo pejor in le caso de communication oral, specialmente a congressos scientific. Illac le tres linguas principal mentionate supra es normalmente nunc declarate como official, a saper, permissibile pro le discurso de papiros. De facto, totevia, le lingua del pais in que le congresso eveni normalmente domina. Le germano parla francese in Paris, mais le anglese le plus sovente solmente anglese, e demanda, como occureva al Congresso de Refrigeration recente in Paris, le traduction a in anglese del papiros legite al incontros sectional. Solmente multo pauches pote participar in le discussiones, e multes debe esser contente si illes pote comprender le papiros sovente rapidemente discurrite. Multe criticismos importante non es facite proque on non possede le competentia necesse pro discuter un question in un lingua estranie, e non vole exponer se a le possibilitate de un repulsa, causate non tanto multo per ignorantia del thema, como per carentia de facilitate in expression.

Omne membro de un congresso ha remarcate que quandocunque le lingua empleate in le papiros se cambia, un numero considerabile del audientia parti con plus o minus ruito, pro evitar esser compellite ascoltar un papiro que illes non comprende. Congressos certo esserea multo plus ben assistite si iste difficultates non dissuaderea multes.

On non pote sperar que un diffusion augmentante del sapentia del tres linguas principal causara que iste difficultates diminue, e certo non dispare. Illos, potius, augmentara mesmo plus, nam le numero de linguas national le quales se desira participar in le labor de civilisation cresce constantemente. Jam, actualmente, on debe considerar italiano, espaniol, nederlandese, e le linguas scandinave e slave, ultra le tres linguas principal. Sentimento national coerce le scientistas de iste paises a usar le linguas national, mesmo quando illes percipe que iste procedura non conduce a comprension mutual. Mesmo si le scientistas mesme esserea completemente libere de amour propre national, illes esserea obligate per su conationales emplear lor proprie linguas, non tanto multo pro le scopo de avantiar sapentia scientific, como pro contribuer per lor obras literari e scientific a le diffusion de lor linguas e le avantiamento de lor nationes. Alicuno que ha observate iste phenomenono essera fortiate a le conclusion que inter scientistas, al minus in Europa, iste stato de affaires se pejora, non se mejora.

Le augmento del participante linguas implica un augmento de le periodicos, justo a un tempore quando un concentration de le literatura periodical es le plus desirabile. Le costo de abonamentos, traductiones, immagazinamento e registration, e le labor e tempore expendite pro illos, augmenta de anno a anno. Super omno, il ha un carentia de traductores; interpretes ordinari non suffice, nam un sapentia special de cata thema se require. Ubi tal personas essera trovabile in numeros sufficiente? E quanto pauc es illes qui, quando illes possede le education requisite, vole se contentar per le basso pagate remuneration de un traductor!

Traductiones mal o erronee e summarios mendose es multo nocive; il esserea mejor in tal casos que nulle traduction existerea, nam tunc on deberea consultar le original. Iste difficultates, multo plus del quales esserea mentionabile, es ben cognoscite per omne scientistas, nam cata uno ha suffrite plus o minus a causa de illos.

Le question ergo es, Qual remedio pote nos applicar? Un proposition es introducer a in gymnasios le inseniamento de linguas moderne in vice de classic, pro facer le studentes, post matriculation al universitates, capabile de participar in communication international scientific. Iste proposition ha provenite ab le puncto de vista que le apprension de linguas moderne ultra apprension de linguas classic supercargarea le gymnasios, durante que le apprension de linguas moderne al universitates causarea difficultates equal o plus grande.

Pauc juvenes possede, durante lor annos al universitate, enthusiasmo e corage moral sufficiente pro subjectar su al tribulation de studios linguistic, ab le quales illes ha gaudiosemente escapate a lor entrata in le universitate. Pauches possede a ille etate un conception plen del utilitate e necessitate de un sapentia de linguas. E il es justo ille juvenes qui vole se devotar a le professiones de literatura o scientia, qui debe devotar lor plen tempore e potentias a lor labor professional, e non esser obligate a disrumper lor tempore per studios linguistic.

Le proposition excluder le linguas classic ab le gymnasios ha incontrate, totevia, ab multe angulos objectiones multo grave, le fortia del quales es innegabile, mesmo per le opponentes. Nos, totevia, non entrara in iste question multo debattite, nos contentara nos con le remarca que actualmente obstaculos insuperabile preveni un substitution complete o partial de linguas moderne pro linguas classic. Experientia monstra etiam que le inseniamento de linguas moderne in scholas rarmente duce a un resultato practical, malgrado que on debe conceder que hodie, con methodos plus nove, resultatos multo plus bon es obtenite que anteriormente, quando le grammatica, mais non le uso practical, esseva inseniate. Si, ergo, le inseniamento de linguas moderne non pote evenir o al universitates o in le scholas, il remane solmente le tempore ante studios de schola. Il es, de facto, possibile (como eveni in multe familias ric), per un governante francese o germano, docer un puero, ultra su lingua materne, un de iste linguas, in tanto que su disveloppamento mental permitte. It es probabilemente inconsiliabile inseniar plus que un nove lingua talmente, pro evitar injuria a le lingua materne del puero. Tal sapentia, totevia, es toto insufficiente pro le besonias del juvene scientista, e ergo le cognosentia con un lingua ganiate talmente require extension e disveloppamento constante.

Mais mesmo supponente que le juveno continua su studio de le lingua que ille ha apprendite como puero, o mesmo apprende un plus durante su dies de schola, ille possedera al maxime ille sapentia approximative del tres linguas principal que nos ha characterisate supra como essente sufficiente nec qualitativemente nec quantitativemente, proque illo non suffice pro communication oral, e proque on debe considerar altere linguas.

On ha ergo facite le proposition seliger, per concordia international, un de le linguas national como le lingua universal intermediari. Si omne apprenderea iste lingua, tunc le difficultate esserea surmontate.

Iste proposition es, totevia, morte nascite. Omne essayo a realisar lo certo naufragara sur le rocca de jelosia national, como sovente ha essite monstrate antea, nam il es evidente que le nation cuje lingua esseva seligite reciperea un avantage multo grande. Le ubique parlate anglese possede, il es ver, un grammatica multo simple, mais illo esserea multo inapte pro iste scopo a causa de su pronunciation extrememente difficile.

Justo como scientia ha succedite in dar a le mundo un systema uniforme de pesos e mesuras per seliger, in vice de un unitate national de longitude, un commun a omne nationes, a saper, le longitude de un quadrante de terra, talmente que solmente ille lingua esserea acceptate generalmente, que se basarea sur le possession commun de ille populos por le quales illo esseva intendite. Per illo nos intende le vocabulario commun a le tres grande familias de linguas, le germanic, romance, e slave.

Contra isto on objectara: "Un lingua artificial; in altere parolas, un Utopia! Como on poterea pensar de artificialmente crear un lingua que, post toto, es un organismo vivente e spontaneemente disveloppante? On poterea tanto ben pensar de artificialmente crear un cavallo vivente!" Il es ver que on non pote facer un cavallo vivente, mais on pote facer un automobile, que in certe circumstantias pote reimplaciar le cavallo, e mesmo exceller su rapiditate. Mais nulle penserea per iste logica de totalmente abolir cavallos. In un maniera simil le partisanos de un lingua artificial ha nulle desiro displaciar le linguas natural. In poesia e literatura imaginative, ubi le anima de un nation trova su expression le plus alte, le lingua maternal semper essera supreme (1).

"Mais illo es inpensabile," on dicera, "que un lingua artificial unquam esserea generalmente acceptate."

On debe reciper tal assertiones con precaution, nam illos plus que un vice se ha revelate como false. Le introduction de un systema commun de pesos e mesuras etiam esseva declarate como impossibile a un vice, nonobstante illo ha desde alora essite executate in scientia. Le construction de un systema de filos de telegrapho connectente le tote mundo civilisate e un alphabeto de telegrapho commun a omne nationes esseva declarate ante septanta annos como un impossibilitate. Nunc illo es historia ancian.

Le nationes maritime ha concordate super un codice commun de signales. Quando le marinero anglese arriva al litore de Japon, ille traduce le phrases que ille vole transmitter a in numeros, que ille signala per bandieras, e le official de porto japonese traduce le numeros signalate per le codice a in phrases japonese. Proque ergo il debe esser impossibile introducer in vice de iste lingua intermediari numeric, un lingua intermediari de parolas, que darea expression a pensamento in un maniera melior e plus directe? (2)

"Toto juste, mais tal lingua intermediari esserea multo plus difficile a crear que un codice de signales arrangiate pro un numero limitate de parolas e phrases."

E si iste difficultate esseva jam surmontate, e le lingua intermediari jam create e provate como servibile?

"Mais isto amontarea a adder un nove lingua a esser apprendite, a illes que nos jam debe apprender; il haberea nulle avantage in isto!"

Si, totevia, iste "nove" lingua esseva vermente non "nove," consistente in major parte de parolas que omne persona educate sape; si su grammatica esseva tanto simple que su principios esserea apprensibile in un hora; e si, ergo, alicun persona educate qui saperea solmente un lingua romance poterea apprender le tote lingua in un tempore incredibile curte, esque aquirer illo non esserea un avantage?

Provar isto es un simple problema de permutationes e combinationes, e le prova possede omne certitude de rationamento mathematical. Nos demonstrara lo per un exemplo.

Suppone que un urbe grande contine dece districtos, e que cata uno possede un posta pneumatic. Pro connecter cata districto con omne alteres, on poterea installer ab cata uno del dece postas nove tubos al cetere nove postas. Illo requirerea (10 X 9)/2 = 45 tubos. Le problema esserea, totevia, solubile multo plus facilemente e a melior mercato per connecter cata uno del postas per solmente un tubo con un posta central, que reciperea e distribuerea omne litteras, como in facto eveni in le realitate. Nos tunc requirerea solmente dece tubos.

Nunc substitue pro le districtos imaginate supra le linguas germano, francese, anglese, italiano, russo, espaniol etc., con le condition que omne persona qui parla un lingua debe poter corresponder con omne qui parla un lingua differente. In le caso de dece linguas nos requirerea pro omne correspondente nove dictionarios, o totalmente novanta dictionarios.

Omne correspondente deberea saper nove linguas ultra su proprie. Si, totevia, nos empleava un lingua intermediari, cata persona solmente besoniarea saper solmente iste lingua ultra su proprie. Le affair es tanto simple e le avantage tanto evidentissime, que on pote solmente se demandar proque illo non ha essite recognoscite e executate ante longe tempore.

Il es toto evidente que, si on vole devenir cognoscente con le literatura imaginative e le pensamentos e sentimentos interne de un nation estranie, on non pote se contentar per traductiones, mais debe studiar un lingua in su proprie pais. Mais quante personas apprende francese pro devenir cognoscente con su literatura? Le existentia de un lingua intermediari interfererea con tal studias linguistic tanto pauco como le invention del automobile prevente alicuno de usar un cavallo de cavalcada o carro. Il ha nulle necessitate, ergo, pro philologos o linguistas professional esser hostil al projecto, nam lor sphera de labor e influentia non esserea in ulle maniera diminuite per illo. Al contrario, le creation de un lingua artificial ha ducte a tanto multe questiones interessante super le structura, e a un intuition tanto plus profunde in le natura de lingua, e ha attracte tanto multes a studiar illo, que iste departimento belle de sapentia solmente derivara avantage ab illo.

Il es etiam remarcabile que le obra original per Dr. Zamenhof, que in su principios esseva characterisate per genio, mais in su execution esseva imperfecte e ergo insufficiente, ha solmente per le reformante labores de philologos distinguite attingite ille perfection de forma e principio requirite pro facer lo le lingua international auxiliari del mundo civilisate. Le difficultate del interprisa non plus jace in le lingua mesme, mais, potius, in le labor de inspirar omne personas concernente, e specialmente le pensatores ducente, con le conviction que illo es practicalmente realisabile. Si iste conviction es sufficientemente diffusibile, le introduction de le lingua auxiliari requirera solmente alicun menses. Pro, totevia, formar un opinion super le possibilitate de iste realisation, il es, primo, necessari devenir cognoscente con le principios principal, structura, e origine del lingua que nos recommenda.

L. PFAUNDLER.

(1) Nos ergo non approba le essayos poetic per Zamenhof, o le representation dramatic del Iphigenia per Goethe.

(2) Pro altere comparationes, como notation musical, formulas chimic, etc., compara le brochure excellente per W. Ostwald, Die Weltsprache. Compara etiam L. Couturat, Pour la Langue Internationale.



Return to Interlingua

James Chandler 24-Jul-20